تلفظ th یکی از اولین چیزهایی است که لهجهٔ فارسی‌زبان‌ها را در انگلیسی نشان می‌دهد. خیلی از ما به جای think می‌گوییم «سینک» یا «تینک»، و به جای this می‌گوییم «زیس» یا «دیس». خبر خوب این است که th صدای سختی نیست؛ فقط در فارسی وجود ندارد و دهان ما هیچ‌وقت آن را تمرین نکرده. در این مطلب یاد می‌گیرید این دو صدا دقیقاً چطور ساخته می‌شوند، چرا جایگزین‌شان می‌کنیم، و با چه تمرینی می‌شود در چند هفته درستش کرد.
th در واقع دو صداست
ترکیب th در انگلیسی دو صدای متفاوت دارد:
- صدای بی‌واک /θ/: مثل think، three، thank، month، bath
- صدای واک‌دار /ð/: مثل this، that، the، mother، breathe
جای زبان در هر دو یکی است. تنها فرق این است که در /ð/ تارهای صوتی می‌لرزند و در /θ/ نمی‌لرزند؛ درست مثل فرق «س» و «ز» در فارسی. «س» و «ز» را پشت سر هم بگویید و دستتان را روی گلو بگذارید: در «ز» لرزش را حس می‌کنید، در «س» نه. رابطهٔ /θ/ و /ð/ هم دقیقاً همین است.
زبان را کجا بگذاریم؟
این مهم‌ترین بخش است. قدم‌به‌قدم جلو بروید:
- دهان را کمی باز کنید و لب‌ها را شل نگه دارید.
- نوک زبان را به آرامی بین دندان‌های بالا و پایین بگذارید، یا پشت لبهٔ دندان‌های جلوی بالا. کافی است نوک زبان کمی دیده شود؛ لازم نیست زبان را بیرون بیاورید.
- زبان را به دندان فشار ندهید. فقط لمس کنید.
- حالا هوا را آرام بیرون بدهید، طوری که از بین زبان و دندان‌های بالا عبور کند. صدایی شبیه فوت ملایم می‌شنوید. این /θ/ است.
- همین کار را تکرار کنید و این بار صدا را هم روشن کنید، مثل وقتی «ز» می‌گویید. صدایی لرزان و وزوزی می‌شنوید. این /ð/ است.
یک آینه جلوی خودتان بگذارید. در شروع، اگر نوک زبان را نمی‌بینید یا زبان محکم به دندان چسبیده، هنوز جایش درست نیست.
دو اشتباه در همین مرحله
- زبان را محکم می‌چسبانید و ناگهان رها می‌کنید. نتیجه صدایی شبیه «ت» یا «د» می‌شود. th صدای پیوسته است؛ باید بتوانید آن را مثل «س» چند ثانیه کش بدهید: thhhhhh.
- نوک زبان را عقب‌تر، روی لثهٔ پشت دندان‌ها نگه می‌دارید. نتیجه «س» یا «ز» می‌شود. زبان باید تا خود دندان‌ها جلو بیاید.
چرا فارسی‌زبان‌ها s، t، z یا d می‌گویند؟
فارسی این دو صدا را ندارد. حتی حرف‌هایی مثل «ث» و «ذ» که در عربی همین صداها را دارند، در فارسی «س» و «ز» خوانده می‌شوند. پس وقتی ذهن ما صدای ناآشنایی می‌شنود، آن را به نزدیک‌ترین صدای آشنا می‌برد:
- /θ/ ← «س» یا «ت»: «س» از نظر نوع صدا نزدیک است (هر دو صدای سایشی و بی‌واک‌اند) و «ت» از نظر جای زبان نزدیک است (هر دو با نوک زبان نزدیک دندان‌ها ساخته می‌شوند).
- /ð/ ← «ز» یا «د»: به همان دلیل، «ز» نسخهٔ سایشی و «د» نسخهٔ نزدیک از نظر جای زبان است.
مشکل فقط لهجه نیست. در انگلیسی جفت‌کلمه‌هایی هستند که فقط با همین صدا از هم جدا می‌شوند، و اگر th را درست نگویید ممکن است کلمهٔ دیگری شنیده شود.
جفت‌کلمه‌های تمرینی (minimal pairs)
هر جفت را بلند و آهسته بخوانید. اول کلمهٔ آشنا را بگویید، بعد جای زبان را عوض کنید و کلمهٔ thدار را بگویید. اگر می‌توانید صدایتان را ضبط کنید و گوش بدهید.
/θ/ در برابر /s/
- think / sink → فکر کردن / ظرفشویی
- thick / sick → ضخیم / بیمار
- thing / sing → چیز / آواز خواندن
- mouth / mouse → دهان / موش
- faith / face → ایمان / صورت
- path / pass → مسیر / گذشتن
/θ/ در برابر /t/
- three / tree → سه / درخت
- thank / tank → تشکر کردن / مخزن
- thin / tin → لاغر / قوطی حلبی
- thought / taught → فکر کرد / درس داد
- both / boat → هر دو / قایق
/ð/ در برابر /d/
- they / day → آن‌ها / روز
- then / den → بعد / لانه
- though / dough → اگرچه / خمیر
- there / dare → آنجا / جرئت کردن
/ð/ در برابر /z/
- breathe / breeze → نفس کشیدن / نسیم
- clothing / closing → لباس / بستن
- bathe / bays → حمام کردن / خلیج‌ها
کدام th بی‌واک است و کدام واک‌دار؟
قانون صددرصدی وجود ندارد، اما این راهنما بیشتر وقت‌ها درست است:
- کلمه‌های کوچک دستوری که مدام تکرار می‌شوند تقریباً همیشه /ð/ دارند: the, this, that, these, those, they, them, their, there, then, than, though.
- اسم‌ها، فعل‌ها و صفت‌هایی که با th شروع می‌شوند بیشتر /θ/ دارند: think, thank, thing, three, thousand, Thursday.
- وسط کلمه بیشتر /ð/ است: mother, father, brother, weather, together. (استثناهای رایج: nothing، birthday و author با /θ/ گفته می‌شوند.)
- آخر کلمه بیشتر /θ/ است: month, health, bath, tooth, fifth. (استثناها: with که هر دو شکلش رایج است، smooth، و فعل‌هایی که به the ختم می‌شوند مثل breathe.)
چند جفت اسم و فعل هم هست که th در آن‌ها فرق می‌کند: اسم با /θ/ و فعل با /ð/ و یک e در آخر. مصوتِ این جفت‌ها هم معمولاً فرق دارد (breath با «اِ» کوتاه، breathe با «ای» کشیده):
- breath / breathe → نفس / نفس کشیدن
- bath / bathe → حمام / حمام کردن (bathe معمولاً «شستن بدن یا شنا کردن» است)
- cloth / clothe → پارچه / لباس پوشاندن
یک استثنای جالب: در چند اسم خاص، th اصلاً «ت» خوانده می‌شود: Thomas، Thailand و رود Thames.
تمرین جمله‌ای
وقتی کلمه‌ها را جدا درست گفتید، سراغ جمله بروید. آهسته شروع کنید و کم‌کم سرعت را بالا ببرید:
- I think they're over there. → فکر می‌کنم آن‌ها آنجا هستند.
- Thank you for the three books. → برای آن سه کتاب ممنونم.
- My brother's birthday is on Thursday. → تولد برادرم پنجشنبه است.
- This is the fifth month of the year. → این پنجمین ماه سال است.
جملهٔ آخر سخت است، چون fifth و month در آخر چند صامت پشت سر هم دارند. اگر لازم شد، اول فقط fif-th را چند بار جدا بگویید.
یک برنامهٔ ساده برای تمرین
تغییر عادت دهان به تکرار کوتاه و منظم نیاز دارد، نه یک جلسهٔ طولانی. پیشنهاد ما:
- هفتهٔ اول: هر روز ۵ دقیقه جلوی آینه فقط صدای کشیدهٔ th را بدون کلمه تمرین کنید، بعد جفت‌کلمه‌ها را بخوانید.
- هفتهٔ دوم: جمله‌های بالا را بخوانید و ضبط کنید. به ضبط گوش بدهید و ببینید کجا زبان عقب رفته.
- هفتهٔ سوم به بعد: وقتی متن انگلیسی بلند می‌خوانید، روی thها تمرکز کنید تا در گفتار آزاد هم خودکار شود.
دربارهٔ اینکه چرا تمرین کوتاه و هر روزه بهتر از جلسه‌های طولانی جواب می‌دهد، مطلب روزی ۱۵ دقیقه انگلیسی را بخوانید. در روزانه هم کلمه‌های هر درس و متن کوتاهش را می‌توانید بشنوید؛ تلفظ را گوش کنید، تقلید کنید و دوباره گوش بدهید.
پرسش‌های رایج
آیا واقعاً باید زبان را از بین دندان‌ها بیرون بیاورم؟
نه لزوماً. بعضی گویشوران نوک زبان را کمی بین دندان‌ها می‌گذارند و بعضی فقط آن را به پشت دندان‌های بالا می‌رسانند. هر دو درست‌اند. مهم این است که زبان به دندان‌ها برسد و هوا پیوسته عبور کند. در شروع، گذاشتن زبان بین دندان‌ها کمک می‌کند جای درست را پیدا کنید.
اگر th را «ت» یا «س» بگویم، حرفم را نمی‌فهمند؟
بیشتر وقت‌ها از بافت جمله می‌فهمند. در بعضی لهجه‌های بومی انگلیسی هم th به شکل‌های دیگری تلفظ می‌شود. اما در جفت‌هایی مثل think و sink یا three و tree ممکن است سوءتفاهم پیش بیاید، و تلفظ درست گفتار شما را روشن‌تر و راحت‌تر فهمیدنی می‌کند.
with را چطور تلفظ کنم؟
هر دو شکل رایج است. بسیاری از گویشوران with را با /ð/ می‌گویند و بسیاری با /θ/. هر کدام را بگویید درست است.